Koel- en vriessystemen van Ica- en Coopwinkels in Zweden gehackt

Supermarkten van Ica en Coop in Zweden zijn, volgens Zweedse media, in de nacht van zondag op maandag getroffen door een hack van hun koel- en vriessystemen. De temperaturen in meerdere winkels liepen daardoor op tot circa 50 graden, waarbij voedsel bedorven raakte. Het incident trof winkels in onder meer Värmland, Skåne, Stockholm en Öland. Dat is zowel in het noorden als het zuiden van het land. Ica is, samen met Coop, een van de grootste supermarktketens van Zweden. De keten heeft winkels van klein buurtfiliaal tot grote vestiging, in vrijwel elke plaats.

Ook bij supermarktketen Coop ontstonden, volgens Coop zelf, problemen. Zes Coop-winkels in Midden-Zweden kregen te maken met storingen aan hun koel- en vriesinstallaties. Coop-woordvoerder Carlos Cancino meldde dit enkele uren na de eerste berichten over de getroffen Ica-winkels. Coop is, net als Ica, een coöperatieve supermarktketen met vestigingen door heel Zweden, van grote steden tot kleine dorpen. Of de storingen bij Ica en Coop met elkaar samenhangen, melden de bronnen niet.

In de regio Skåne liepen de vriezers bij Ica-winkels in Sjöbo en Hammenhög, volgens winkelpersoneel, op tot 50 à 55 graden Celsius. Winkelmedewerkers zeggen dat daardoor al het bewaarde voedsel vernietigd is geraakt. Een koel- of vriesketen die wordt onderbroken, maakt vlees, zuivel en diepvriesproducten binnen uren onbruikbaar. Winkels moeten de voorraad dan weggooien in plaats van verkopen. Voor een winkel betekent dat niet alleen schade, maar ook tijdelijk minder aanbod voor klanten.

Ica-woordvoerder Gustaf Nilsson bevestigt dat een beperkt aantal winkels ’s nachts te maken kreeg met een incident dat de koel- en vriessystemen trof. Volgens hem staat Ica de getroffen winkels bij. Nilsson noemt in zijn verklaring geen aantal winkels en geen vermoedelijke dader. Een onderzoek van politie of een andere overheidsinstantie is op het moment van schrijven niet gemeld.

Zweedse media wijzen op de gelijkenis met een eerdere hackaanval, volgens Franse media, op koel- en vriessystemen bij honderden winkels in Frankrijk. Daar werden vorige week eveneens de ontdooisystemen op afstand geactiveerd. Koel- en vriessystemen in supermarkten zijn vaak via internet op afstand te bedienen. Zo kan een technicus een storing opsporen of de temperatuur bijstellen zonder naar de winkel te rijden. Diezelfde internetverbinding maakt zo’n systeem ook een doelwit voor wie van buitenaf toegang zoekt tot het netwerk van een winkelketen. Zulke besturingssystemen zijn bedoeld voor onderhoud op afstand en bieden weinig bescherming tegen indringers. Ze komen behalve bij koelinstallaties ook voor in verwarming, verlichting en liften van winkelpanden. Wie achter de aanval op de Zweedse winkels zit en hoe die toegang kreeg, maken de beschikbare berichten niet duidelijk.

Het Franse overheids-CERT, CERT-FR, meldt in een eigen advies van half oktober dat het precies dat soort kwetsbare regelsystemen had gezien. Volgens die waarschuwing was op internet aangesloten regeltechniek van het Deense merk Danfoss en van Copeland/Dixell op grote schaal binnengedrongen. Organisaties kregen het advies om de beheerinterfaces ervan niet langer op internet aan te sluiten. Of de systemen bij de Zweedse Ica- en Coopwinkels van hetzelfde merk zijn, melden de bronnen over dit incident niet.

Voor klanten is het gevolg vooral merkbaar in de schappen. Een winkel waar de vriezers uitvallen, moet bevroren en gekoelde producten uit de verkoop halen tot de temperatuur weer op orde is. Of winkels buiten Värmland, Skåne, Stockholm en Öland ook zijn geraakt, blijft tot nu toe onbeantwoord. Ook hoeveel winkels in totaal getroffen zijn, is niet bekend.