Zweden nog altijd zonder regering, Norlén kondigt maandag volgende stap aan

Meer dan vijf weken na de verkiezingsnacht heeft Zweden nog geen nieuwe regering. Vorige week donderdag stemde de Rijksdag, het Zweedse parlement, met 248 stemmen tegen en 99 voor tegen Magdalena Andersson als minister-president, meldt Riksdagen. Andersson wilde aan het hoofd staan van een eenpartijregering van haar Sociaaldemocraten. Volgens Magdalena Andersson (Sociaaldemocraten) zelf ontbraken voorafgaand aan de stemming de voorwaarden voor een regering die de Rijksdag zou tolereren. Wel was er volgens haar voortgang geboekt in de gesprekken met de andere oppositiepartijen.

De partijen in Zweden onderhandelen al sinds de verkiezingsnacht over een nieuwe coalitie, zonder doorbraak. Dat gebeurt vaker na Zweedse verkiezingen: het kiesstelsel levert zelden een duidelijke meerderheid voor één blok op. Coalities ontstaan doorgaans pas na weken van onderhandelen over het regeerprogramma en de ministersposten. Partijen moeten het dan eens worden over belastingen, zorg en andere beleidsterreinen voordat ze samen een kabinet vormen.

De rijksdagvoorzitter leidt die zoektocht naar een nieuwe regering. Die taak staat in Zweden los van het gewone parlementaire werk: hij polst de partijen en draagt vervolgens zelf een kandidaat voor. Volgens Riksdagen mag hij daarbij maximaal vier kandidaten voordragen. Worden die alle vier afgewezen, dan moet binnen drie maanden een extra Rijksdagverkiezing worden gehouden. Met de afwijzing van Andersson is inmiddels één van die vier voordrachten verbruikt. Er blijven dus nog drie mogelijke voordrachten over voordat die uiterste consequentie in beeld komt.

Andreas Norlén (Rijksdagvoorzitter) meldt dat hij maandag 19 oktober om 13.30 uur in een persconferentie de volgende stap bekendmaakt. Daaraan gingen dagen van informeel telefonisch overleg met de partijleiders vooraf, in plaats van de formele sonderingsrondes die bij eerdere formaties golden. Bij zo’n sonderingsronde nodigt de voorzitter normaal elke partijleider apart uit om de steun voor een kandidaat te peilen, voordat hij op basis daarvan zelf een kandidaat voordraagt. Tot die tijd blijft de huidige regering demissionair aan, zoals gebruikelijk tijdens een formatie in Zweden: ze blijft de lopende zaken behartigen, maar neemt geen nieuw beleid meer in gang. Voor Nederlanders en Belgen die er wonen verandert er voorlopig niets aan het dagelijkse bestuur.

Sociaaldemocraten, Vänsterpartiet, Centerpartij en Miljöpartiet staan tegenover de huidige minderheidscoalitie. Samen hebben ze in de Rijksdag een meerderheid van de zetels. Uit een media-analyse na stemming blijkt dat ze het onderling nog niet eens zijn over hoe de formatie verder moet. Een meerderheid van zetels betekent in Zweden niet automatisch een regeerakkoord. De vier partijen moeten het ook eens worden over wie premier wordt en welk beleid ze samen voeren. Voor wie er woont, telt de uitkomst wel degelijk: regels over belasting, verblijf en zorg verschuiven vaak zodra een nieuwe regering een eigen beleidsprogramma doorvoert. De uitkomst van Norléns persconferentie van maandagmiddag om 13.30 uur maakt duidelijk of er een nieuwe kandidaat komt, en wie dat dan wordt.