Andersson kan al woensdag tot stemming over premierschap worden gedwongen

Talman Andreas Norlén, de voorzitter van de Riksdag, kan premierkandidaat Magdalena Andersson al woensdag 14 oktober laten stemmen in het Zweedse parlement. Daarmee wil hij de vastgelopen kabinetsformatie bespoedigen, ook als de Sociaaldemocraten-leider die stemming waarschijnlijk verliest. Andersson moet eerst maandag 12 oktober verslag uitbrengen aan Norlén. Dat verslag gaat over de voortgang van haar bemiddeling tussen de partijen die een nieuw kabinet willen vormen. De talman leidt zelf de vergaderingen van de Riksdag en draagt na verkiezingen premierkandidaten voor, ongeacht de eigen partij. Andersson is partijleider van de Sociaaldemocraten, de grootste partij van de rood-groene oppositie. Ze was eerder al premier, voordat de huidige Tidö-coalitie aantrad.

Volgens de Riksdag heeft het parlement minstens 175 stemmen tegen nodig om een premierkandidaat af te wijzen. De partijen van de Tidö-coalitie, die Zweden sinds de verkiezingen demissionair bestuurt, hebben samen 173 zetels. Wijst de Riksdag alle vier kandidaten af die de talman achtereenvolgens mag voordragen, dan volgt binnen drie maanden een extra verkiezing. Dat scenario wil vrijwel geen partij. Een stemming die Andersson verliest, betekent dus niet automatisch nieuwe verkiezingen. De talman kan daarna een andere kandidaat voordragen, uit de Tidö-coalitie of uit de rood-groene oppositie.

De kabinetsformatie van de rood-groene coalitie, Sociaaldemocraten, Vänsterpartiet, Miljöpartiet en Centerpartiet, zit drie tot vier weken na de verkiezingen nog vast, zegt Ida Gabrielsson (Vänsterpartiet). Centerpartiet wil Vänsterpartiet niet in de regering vanwege economische meningsverschillen. Vänsterpartiet steunt op zijn beurt geen kabinet waarin de partij zelf geen zitting heeft. Die tegenstelling maakt een meerderheidskabinet van de vier partijen vooralsnog onmogelijk, hoewel ze allemaal van de huidige regering af willen. Gabrielsson zegt dat de partijen met betere voorbereiding sneller op gang hadden kunnen komen.

De vier partijen van de oppositie kwamen vrijdag 9 oktober voor het eerst sinds de verkiezingen gezamenlijk bijeen, meldt Nooshi Dadgostar (Vänsterpartiet). Dat gebeurde op Högberga gård op Lidingö, een eiland bij Stockholm, waar deskundigen voorlichting gaven over de problemen van Zweden. Over de samenstelling van een kabinet werd die dag niet gesproken. Dadgostar noemde de bijeenkomst positief en verwacht dat Andersson haar bemiddelende rol weer oppakt.

Onder 1.624 rood-groene kiezers, ondervraagd tussen 2 en 7 oktober, geeft 83% de voorkeur aan een vierpartijenkabinet van Sociaaldemocraten, Miljöpartiet, Centerpartiet en Vänsterpartiet boven nieuwe verkiezingen, meldt Indikator Opinion, in opdracht van SVT. Slechts 8% kiest voor extraval. Ook een kabinet van alleen Sociaaldemocraten en Miljöpartiet krijgt bij 66% van diezelfde kiezers de voorkeur boven extraval. Daar kiest 16% wel voor nieuwe verkiezingen. De peiling laat zien waarom geen van de betrokken partijen op nieuwe verkiezingen aanstuurt, ook al loopt de formatie vast.

Voor Nederlanders en Belgen in Zweden betekent dit vooral afwachten. Zolang er geen nieuw kabinet staat, blijft de huidige demissionaire Tidö-coalitie de lopende zaken behartigen en bestaand beleid uitvoeren. Regels voor belasting, zorg of verblijf veranderen voorlopig niet, ook niet bij een extra verkiezing later dit jaar. Andersson moet maandag verslag uitbrengen aan talman Norlén. De eerste stemronde in de Riksdag over haar kandidatuur kan daarna al woensdag 14 oktober volgen.