Andersson verliest stemming over premierschap, Kristersson in beeld voor volgende poging

Magdalena Andersson (S) noemt haar afwijzing donderdag 15 oktober in de stemming over het premierschap volledig verwacht. Het was de eerste statsministerstemming na de verkiezingen. Ze kreeg 99 stemmen voor en 248 tegen, bij twee afwezige leden. Alleen de Sociaaldemocraten stemden voor haar; Centerpartiet, Vänsterpartiet en Miljöpartiet stemden tegen. Ze zei dat er waarschijnlijk meerdere stemrondes nodig zijn voordat er een kabinet staat.

Voor Nederlanders en Belgen in Zweden betekent de afgewezen stemming vooral dat de onzekerheid over een nieuw kabinet voortduurt. Zolang er geen meerderheid achter een premierkandidaat staat, blijft de demissionaire Tidö-coalitie het land besturen en bestaand beleid uitvoeren. Regels voor belasting, zorg, verblijf of rijbewijs veranderen daardoor voorlopig niet, en ook een eventuele extra verkiezing later dit jaar brengt op die punten geen directe verandering.

Na de afgewezen stemming stelde Magdalena Andersson zelf voor dat Moderaten-leider Ulf Kristersson het volgende sonderingsmandaat krijgt. Centerpartiet-leider Elisabeth Thand Ringqvist vindt het logisch dat de tweede grootste partij die kans krijgt. Kristersson is partijleider van Moderaterna, de grootste partij binnen de huidige Tidö-coalitie. Talman Andreas Norlén, de voorzitter van de Riksdag, belde donderdagmiddag de partijleiders rond om te bepalen wie het mandaat krijgt. De talman leidt de vergaderingen van het Zweedse parlement en draagt na verkiezingen premierkandidaten voor, los van de eigen partij.

Om als premierkandidaat te worden afgewezen, had de Riksdag minstens 175 stemmen tegen nodig; de Tidö-coalitiepartijen hebben samen 173 zetels. De uitslag tegen Andersson lag daar ruim boven. Worden alle vier kandidaten die de talman mag voordragen afgewezen, dan volgt binnen drie maanden een extra verkiezing. Dat scenario wil vrijwel geen partij, en dus zoeken partijen nu snel naar een volgende kandidaat in plaats van op nieuwe verkiezingen te koersen.

De afgewezen stemming volgt op weken van vastgelopen onderhandelingen binnen de rood-groene oppositie zelf. De kabinetsformatie van Sociaaldemocraten, Vänsterpartiet, Miljöpartiet en Centerpartiet zat, meldt Ida Gabrielsson (Vänsterpartiet), al drie tot vier weken na de verkiezingen vast. Centerpartiet wilde Vänsterpartiet niet in de regering vanwege economische meningsverschillen, terwijl Vänsterpartiet geen kabinet steunt waarin de partij zelf geen zitting heeft. Die tegenstelling hield een meerderheidskabinet van de vier partijen tegen.

Onder rood-groene kiezers bestaat weinig animo voor nieuwe verkiezingen. Van 1.624 ondervraagde kiezers, bevraagd tussen 2 en 7 oktober, geeft 83% volgens Indikator Opinion, in opdracht van SVT, de voorkeur aan een vierpartijenkabinet van S, MP, C en V boven extraval. Slechts 8% van hen kiest voor nieuwe verkiezingen. Ook een kabinet van alleen Sociaaldemocraten en Miljöpartiet krijgt bij 66% van diezelfde kiezers de voorkeur boven extraval, tegenover 16% die daarbij wel voor extraval kiest.

Wie in Zweden woont, merkt voorlopig weinig van de impasse zelf: de huidige regering blijft aan en voert lopende zaken uit totdat een nieuwe premier is aangewezen. De volgende stap is aan talman Norlén, die na zijn rondgang langs de partijleiders beslist wie het sonderingsmandaat krijgt. Krijgt ook die volgende kandidaat geen meerderheid, dan herhaalt zich de procedure die donderdag al tot Anderssons afwijzing leidde.