Lula herverkozen tot president van Brazilië, Bolsonaro erkent uitslag niet

Lula da Silva heeft de tweede ronde van de Braziliaanse presidentsverkiezingen gewonnen, meldt het TSE. Hij versloeg Flávio Bolsonaro, de zoon van oud-president Jair Bolsonaro. TSE-voorzitter Kassio Nunes Marques proclameerde zondag 25 oktober de einduitslag. Het TSE is de hoogste kiesraad van Brazilië. Lula begint met deze overwinning aan een vierde ambtstermijn, van 2027 tot 2030.

Lula werkt in het Planalto-paleis, de ambtszetel van de president in Brasília. Hij was eerder ook al president, namens de linkse Arbeiderspartij (PT). Hij begon zijn loopbaan als vakbondsleider in de metaalindustrie rond São Paulo, voordat hij de PT medeoprichtte. Flávio Bolsonaro is senator en de oudste zoon van Jair Bolsonaro. Jair Bolsonaro was eerder zelf president van Brazilië en geldt als het gezicht van de Braziliaanse radicaal-rechtse beweging. Hij deed in de eerste stemronde van dit jaar zelf niet meer mee. Zijn zoon nam de kandidatuur namens die beweging over.

De Braziliaanse president wordt rechtstreeks gekozen door de bevolking, voor een vaste ambtstermijn. Krijgt geen enkele kandidaat in de eerste stemronde een absolute meerderheid, dan volgt een tweede ronde. Daarin strijden de twee kandidaten met de meeste stemmen om de winst. Naast het TSE kent Brazilië het Supremo Tribunal Federal, het hooggerechtshof. Het TSE organiseert verkiezingen en stelt uitslagen vast. Het hooggerechtshof bewaakt de grondwet en behandelt geschillen daarover. Beide instellingen staan los van de regering. Bolsonaro en zijn aanhang beschuldigen ze regelmatig van partijdigheid in zijn nadeel; de rechters wijzen dat steeds van de hand.

Volgens het TSE kreeg Lula bij de tweede stemronde 64,2 miljoen stemmen, 51,74 procent van het totaal. Bolsonaro kwam uit op circa 48,2 procent. Een tweede ronde was nodig omdat geen van beide kandidaten in de eerste stemronde, op 4 oktober, een meerderheid behaalde. Lula stond toen op ruim 45 procent, Bolsonaro op circa 47 procent.

Bolsonaro erkent de uitslag niet, zegt hij zelf. Hij zei dat het voor hem onmogelijk is het resultaat te accepteren. Hij kondigde aan te zullen vragen de verkiezing ongeldig te verklaren. Lula reageerde door te zeggen dat Brazilië niemands achtertuin wil zijn. Dat is een verwijzing naar de Amerikaanse invloed in de regio. Dat de uitslag niet wordt erkend, doet denken aan de vorige verkiezingen. Ook toen liet zijn vader Jair Bolsonaro, na zijn verlies van Lula, in het midden of hij de uitslag erkende.

Volgens het hooggerechtshof ging aan de stembusgang al onrust over de toegankelijkheid van stembureaus vooraf. Het hof besloot de openingstijden met twee uur te verlengen. Dat gebeurde na een verzoek van Lula’s partij, dat wees op mogelijke belemmering van kiezers. Het kamp van Bolsonaro noemde die verlenging een gerechtelijke staatsgreep. Bolsonaro’s eigen partij had eerder zelf ook om meer tijd gevraagd, vanwege het weer. Die term gebruikt het kamp van Bolsonaro vaker voor rechterlijke besluiten die tegen hem uitpakken. Het schildert zulke besluiten af als politieke inmenging, terwijl de rechtbanken zelf onafhankelijk zeggen te werken.

Het TSE en het hooggerechtshof zijn in Brazilië gescheiden instellingen, elk met een eigen taak bij een verkiezing. Met de proclamatie van 25 oktober staat de uitslag van deze verkiezing vast.