Rödgröna partijen praten verder over nieuwe regering na geheim overleg in Stockholm

De Zweedse Socialdemokraterna (S), Vänsterpartiet (V), Miljöpartiet (MP) en Centerpartiet (C) hielden woensdag een geheim overleg in het Tändstickspalatset. Dat gebouw in het centrum van Stockholm was het toneel van hun gesprek over de vorming van een nieuwe regering. Een eerder gepland overleg tussen de vier partijen was al eens afgezegd. Na afloop van het gesprek van woensdag noemden de partijen het overleg goed verlopen.

Het hervatte overleg volgde op onrust over de verdeling van ministersposten. S-leider Magdalena Andersson had eerder voorgesteld om alleen met S, MP en C te regeren. V zou daarbij enkel steunpartij worden, zonder eigen ministers. Op een persmoment zei Andersson te hopen dat V de tijd nam om daarover na te denken. V wees dat voorstel meteen af. Ondervoorzitter Ida Gabrielsson zei dat haar partij tegen het plan had gestemd en dat S en C weten dat V hier geen ja op kan zeggen. Dat voorstel zorgde voor spanning tussen de vier partijen. Het was de directe aanleiding om het overleg met alle vier te hervatten.

Vänsterpartiet is van de vier partijen traditioneel de partij die het verst links staat, met een programma gericht op herverdeling en meer uitgaven aan de publieke sector. Sinds de verkiezingen geldt de partij als een van de vier die samen een linkse meerderheidsregering mogelijk moeten maken, maar V heeft tot nu toe nooit zelf in een Zweeds kabinet gezeten. Voor de partij is een eigen zetel aan de kabinetstafel daarom een harde eis, terwijl S liever niet met V regeert zodra dat te vermijden is. Dat spanningsveld zit achter het voorstel van Andersson voor een regering zonder V, en achter de beslissing om toch weer met de vier partijleiders om de tafel te gaan.

Terwijl de rödgröna partijen onderling praten, loopt ook het sonderingsproces van centrum-rechts verder. M-leider Ulf Kristersson, op dit moment demissionair premier, kreeg van de talman een week extra om zijn opdracht voor een centrum-rechtse regering af te ronden. Hij moet dinsdag 17 november verslag uitbrengen. Daarna wordt de regeringskwestie mogelijk nog diezelfde week via een statsministerverkiezing beslist.

Een statsministerverkiezing is de stemming waarmee de Riksdag, het Zweedse parlement, een kandidaat voor het premierschap aanvaardt of afwijst. De talman, de voorzitter van de Riksdag, wijst na overleg met de partijen eerst een kandidaat aan; het parlement stemt daarna over die naam. Zo’n sondering komt in beeld zodra geen enkele partij of blok een duidelijke meerderheid heeft om zelf een regering te vormen, wat nu het geval is. De talman onderzoekt dan via gesprekken met de partijen welke combinatie wel op voldoende steun in de Riksdag kan rekenen, voordat de stemming wordt uitgeschreven. Zolang die vraag openstaat, blijft het aftredende kabinet gewoon het bestuur voeren, als demissionaire regering zonder nieuwe grote besluiten.

Voor de rödgröna partijen blijft de verdeling van ministersposten voor V het heikele punt in de komende gesprekken. Welke inhoudelijke afspraken de vier partijen woensdag precies maakten, is niet gemeld. Beide sporen, het rödgröna overleg en Kristerssons sondering, lopen nu naast elkaar, met de rapportage van Kristersson als volgend moment waarop duidelijker kan worden welke richting Zweden opgaat.